Globalna analiza danych z lat 2000–2017
Badanie objęło dane z dwóch dużych międzynarodowych baz nowotworowych, analizując przypadki z lat 2000–2017. Celem było zrozumienie rosnącej liczby zachorowań wśród dorosłych poniżej 50. roku życia – trendu sprzecznego z tradycyjnym postrzeganiem raka jako choroby starszego wieku.
Wyniki wskazują, że aż 13 typów nowotworów występuje u osób poniżej 50 lat w co najmniej 10 krajach. Szczególnie niepokojące jest jednak to, że sześć z nich rośnie szybciej w młodszych grupach wiekowych niż u seniorów w co najmniej pięciu krajach. Są to:
- rak jelita grubego,
- rak szyjki macicy,
- rak trzustki,
- rak prostaty,
- rak nerki,
- szpiczak mnogi.
Ten wzorzec sugeruje zmianę epidemiologiczną, która może mieć związek z czynnikami środowiskowymi i stylem życia.
- Zobacz również: Nie musisz ćwiczyć intensywnie. Codzienny, lekki ruch ma znaczenie dla długowieczności
Rak jelita grubego: rosnąca liczba zachorowań u młodych
Szczególne obawy budzi rak jelita grubego. Obecnie około 10% globalnych przypadków dotyczy osób poniżej 50. roku życia. Prognozy są jeszcze bardziej niepokojące. Do 2030 roku:
- zapadalność w grupie 20–34 lata może wzrosnąć o 90%,
- w grupie 35–49 lat – o 46%.
Wzrost obserwowany jest zwłaszcza w Ameryce Północnej, Europie i Oceanii.
Co istotne, w starszych grupach wiekowych w kilku krajach odnotowuje się spadek zachorowań na późne stadia raka jelita grubego. Najprawdopodobniej jest to efekt skutecznych programów badań przesiewowych i wcześniejszego wykrywania zmian przedrakowych. Oznacza to, że profilaktyka działa – ale młodsze roczniki nie zawsze są nią objęte.
Rak szyjki macicy: wzrost zachorowań i śmiertelności
Analiza wykazała, że w pięciu krajach wzrost zapadalności na raka szyjki macicy u kobiet poniżej 50. roku życia idzie w parze ze wzrostem śmiertelności. W przypadku raka jelita grubego podobny trend śmiertelności odnotowano w trzech krajach wśród kobiet i pięciu wśród mężczyzn.
To szczególnie niepokojące z punktu widzenia kobiet 35+ – ponieważ wskazuje nie tylko na większą liczbę diagnoz, lecz także na potencjalnie bardziej agresywny przebieg choroby lub opóźnienia diagnostyczne w młodszych grupach.
Czy to efekt lepszej diagnostyki?
W niektórych nowotworach wzrost liczby rozpoznań może częściowo wynikać z udoskonalonych badań przesiewowych. Dotyczy to m.in.:
- raka tarczycy,
- raka prostaty,
- raka skóry innego niż czerniak.
W tych przypadkach nie zaobserwowano równoczesnego wzrostu śmiertelności, co sugeruje, że większa wykrywalność może wynikać z wcześniejszej i dokładniejszej diagnostyki. Badacze ze Stanów Zjednoczonych, Japonii i Korei Południowej wskazują, że zmiany w programach przesiewowych mogły zwiększyć liczbę wykrywanych przypadków. Jednak w odniesieniu do raka jelita grubego i raka macicy sam efekt lepszej diagnostyki nie tłumaczy w pełni obserwowanych trendów.
- Może Cię również zainteresować: Dieta dla 30-latki. Pamiętaj o tych 8 zasadach!
Zmiany w wytycznych badań przesiewowych
Część krajów zaczęła reagować na te dane. W Stanach Zjednoczonych:
- w 2021 r. obniżono wiek rozpoczęcia badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego z 50 do 45 lat,
- w 2024 r. obniżono wiek rozpoczęcia badań przesiewowych w kierunku raka piersi z 50 do 40 lat.
Zmiany te pokazują, że systemy ochrony zdrowia dostrzegają przesunięcie epidemiologiczne i starają się dostosować profilaktykę do nowych realiów.
Styl życia i otyłość jako potencjalne czynniki ryzyka
Autorzy badania wskazują na silny związek między rosnącą zapadalnością, a epidemią otyłości, która dynamicznie rozwija się w krajach zamożnych. Tomotaka Ugai, wykładowca patologii w Harvard Medical School i główny autor badania, podkreśla:
Istnieje możliwość, że czynniki takie jak otyłość, dieta zachodnia czy siedzący tryb życia mogą być przenoszone na młodsze populacje. Dodaje również: Młodsze populacje mogą być narażone na nowe czynniki ryzyka wczesnych zachorowań na nowotwory, które mogą być nieznane lub wciąż wymagają badań.
Dla kobiet 30+, 40+ i 50+ oznacza to, że styl życia – masa ciała, poziom aktywności fizycznej, dieta, jakość snu – może mieć większe znaczenie, niż dotąd sądzono.
Ograniczenia badania i potrzeba dalszych analiz
Analiza nie obejmowała wszystkich regionów świata – brakowało części danych z Azji, Afryki oraz Ameryki Południowej i Środkowej. Oznacza to, że rzeczywisty obraz globalny może być jeszcze bardziej złożona. Ugai zaznacza:
Wiele badań, w tym nasze, wskazuje, że w wielu częściach świata wzrasta zapadalność na nowotwory we wczesnym stadium. Jednocześnie podkreśla: ale to nie oznacza, że wiele typów nowotworów rośnie wszędzie w podobnym tempie. Na całym świecie sytuacja jest bardzo, bardzo zróżnicowana, dlatego musimy wiedzieć więcej o tym, co się teraz dzieje, jakie są czynniki ryzyka i jak zapobiegać tym nowotworom.
Przyszłe badania mają objąć analizę biologii guza oraz mikrośrodowiska nowotworowego, co może pomóc w wyjaśnieniu mechanizmów wcześniejszych zachorowań.
Co to oznacza dla kobiet 35+?
Dla społeczności Projekt Aging kluczowe są trzy wnioski:
- Profilaktyka nie powinna być odkładana „na później”.
- Objawy ze strony przewodu pokarmowego, nieregularne krwawienia czy przewlekłe zmęczenie wymagają konsultacji.
- Styl życia pozostaje jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka.
Zmiana epidemiologiczna nie oznacza, że każdy młodszy dorosły zachoruje. Oznacza jednak, że świadomość, czujność i regularne badania zyskują nowe znaczenie.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s40779-025-00670-8
- Harvard Gazette
- https://alertmedyczny.pl/alarmujacy-trend-szesc-typow-nowotworow-rozwija-sie-szybciej-u-osob-ponizej-50-roku-zycia/
