Jak starzenie wpływa na mózg? Badanie z użyciem muzyki Bacha
W ramach badań naukowcy przeprowadzili eksperyment, w którym 76 uczestników w różnym wieku słuchało utworów fortepianowych Johanna Sebastiana Bacha, w tym Preludium c-moll z cyklu Das Wohltemperierte Klavier. Wybrano muzykę Bacha, ponieważ jego kompozycje są uporządkowane, mają silną strukturę harmoniczną i łatwo je zapamiętać, co czyni je idealnym narzędziem do badania funkcji pamięciowych mózgu.
Najpierw uczestnicy dwukrotnie słuchali tego samego utworu, a następnie przeprowadzono skanowanie ich mózgów, aby zbadać, jak różne obszary reagują na znaną muzykę. Wyniki pokazały, że w mózgach osób starszych następuje pewna adaptacja: obszary sensoryczne mózgu stają się bardziej aktywne, rekompensując tym samym zmniejszoną aktywność w regionach związanych z pamięcią. W efekcie, choć obszary odpowiedzialne za zapamiętywanie pracują słabiej, mózg potrafi znaleźć alternatywne ścieżki, aby radzić sobie z tym wyzwaniem.
Reakcja mózgu na zmiany – mechanizmy kompensacyjne
Jednym z kluczowych odkryć badania było to, że obszary sensoryczne, takie jak te odpowiedzialne za przetwarzanie dźwięku, działają intensywniej u osób starszych niż u młodszych. Prof. Leonardo Bonetti, główny autor badania, tłumaczy, że intensyfikacja pracy tych obszarów to mechanizm kompensacyjny. Mózg starszych osób reaguje na zmniejszoną efektywność obszarów odpowiedzialnych za pamięć poprzez zwiększenie aktywności w innych regionach. Oznacza to, że starzenie się mózgu niekoniecznie wiąże się z jego osłabieniem – może to być proces adaptacji, który pozwala na zachowanie sprawności poznawczej.
Badacze podkreślają, że starzenie się nie zawsze oznacza dysfunkcję. Mózg ma zdolność dostosowywania się do zmian, co pozwala na zachowanie funkcji poznawczych, mimo że niektóre procesy, takie jak pamięć, stają się mniej efektywne.
Reakcja na nieznaną muzykę – zmniejszona aktywność w obszarach pamięci
Podczas badania uczestnikom zaprezentowano także zmodyfikowane wersje utworów muzycznych Bacha, aby sprawdzić, jak ich mózgi reagują na nieznane dźwięki. Wyniki pokazały, że osoby starsze wykazują mniejszą aktywność w obszarach mózgu związanych z pamięcią, gdy słuchają nowych odmian melodii. W przeciwieństwie do młodszych uczestników, ich mózgi nie reagowały tak silnie na nowe bodźce muzyczne.
Tego rodzaju zjawisko może tłumaczyć, dlaczego osoby starsze często mają trudności z przyswajaniem nowych informacji lub adaptacją do zmian. Mniejsza aktywność w obszarach pamięci podczas obcowania z nieznaną muzyką sugeruje, że wraz z wiekiem zdolność mózgu do przetwarzania nowych bodźców ulega osłabieniu.
Znaczenie wyników badań dla zrozumienia starzenia się mózgu
Badania z użyciem muzyki Bacha rzucają nowe światło na sposób, w jaki mózg osób starszych radzi sobie ze zmianami związanymi ze starzeniem się. Jednym z kluczowych wniosków jest to, że starzenie się nie oznacza automatycznego spadku sprawności umysłowej. Mózg potrafi dostosować się do nowych warunków, wykorzystując inne regiony, aby kompensować słabsze działanie procesów pamięciowych.
Prof. Bonetti uważa, że wyniki tych badań mogą pomóc w lepszym zrozumieniu, jak działa pamięć u osób starszych oraz jakie mechanizmy mogą chronić mózg przed rozwojem chorób neurodegeneracyjnych, takich jak demencja.
Wykrywanie zaburzeń poznawczych i potencjalne zastosowania w diagnostyce
Bonetti i jego zespół mają nadzieję, że wyniki tych badań przyczynią się do opracowania nowych metod wczesnego wykrywania zaburzeń poznawczych, takich jak demencja. Planują oni rozszerzenie swoich badań o osoby z łagodną demencją, aby zidentyfikować biomarkery, które mogą sygnalizować wczesne stadium choroby.
Badając reakcję mózgu na znaną i nieznaną muzykę, naukowcy mogą być w stanie zidentyfikować subtelne zmiany w działaniu mózgu, które wskazują na pogorszenie funkcji poznawczych. Informacje te mogą być wykorzystane do opracowania strategii leczenia lub interwencji, które pozwolą na wcześniejsze zdiagnozowanie chorób takich jak demencja, zanim jeszcze wystąpią poważniejsze objawy.
Dlaczego muzyka Bacha?
Muzyka Johanna Sebastiana Bacha nie została wybrana przypadkowo. Kompozycje tego niemieckiego mistrza charakteryzują się wyjątkowo silną strukturą harmoniczną, co czyni je łatwymi do zapamiętania. Dzięki temu utwory Bacha są idealnym narzędziem do badania pamięci i sposobów, w jakie mózg przetwarza muzykę. Wykorzystanie muzyki Bacha pozwoliło naukowcom obserwować, jak mózg osób starszych kompensuje osłabienie niektórych funkcji, jednocześnie pokazując, że adaptacja jest możliwa nawet w starszym wieku.
Muzyka nie tylko wpływa na nasze emocje, ale także dostarcza naukowcom nowych narzędzi do badania funkcjonowania mózgu. Badania z użyciem utworów Bacha pokazały, że choć starzenie się wpływa na mózg, niekoniecznie oznacza to jego osłabienie. Mózg potrafi dostosować się do nowych wyzwań, intensyfikując pracę niektórych regionów, aby zrekompensować osłabienie innych funkcji. Wyniki te mogą pomóc w opracowaniu nowych metod diagnostycznych oraz interwencji, które poprawią jakość życia osób starszych i pomogą w walce z chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak demencja.
Źródła:
- https://www.nature.com/articles/s42003-024-06587-7
- https://holistic.news/jak-starosc-wplywa-na-mozg-odkryto-to-dzieki-muzyce/
