Dieta wysokotłuszczowa jako przewlekły stres dla wątroby
Długotrwałe spożywanie diety bogatej w tłuszcz sprzyja gromadzeniu lipidów w hepatocytach i rozwojowi przewlekłego stanu zapalnego. Ten proces leży u podstaw stłuszczeniowej choroby wątroby, która z czasem może prowadzić do marskości, niewydolności narządu, a w konsekwencji do raka wątroby.
Naukowcy postawili pytanie, co dokładnie dzieje się na poziomie molekularnym w komórkach wątroby, gdy przez lata są one zmuszone funkcjonować w warunkach ciągłego stresu metabolicznego.
- Zobacz również: Dieta po 40. roku życia. Co jeść?
Cofanie się dojrzałych hepatocytów do stanu niedojrzałości
Badanie wykazało, że pod wpływem długotrwałej diety wysokotłuszczowej dojrzałe hepatocyty zaczynają cofać się do stanu przypominającego komórki macierzyste. Jak tłumaczy Alex K. Shalek, dyrektor Instytutu Inżynierii Medycznej i Nauk (IMES) na MIT:
Jeśli komórki są zmuszane do ciągłego radzenia sobie ze stresorem, takim jak dieta wysokotłuszczowa, będą podejmować działania, które pomogą im przetrwać, ale ryzykują zwiększoną podatnością na nowotworzenie.
Taka „rewersja” pomaga komórkom przeżyć w niesprzyjającym środowisku, jednak odbywa się kosztem stabilności ich dojrzałej tożsamości biologicznej.
- Przeczytaj także: Dieta DASH – Twoja droga do zdrowia
Jak naukowcy prześledzili ten proces?
Aby zrozumieć dynamikę zmian, badacze karmili myszy dietą wysokotłuszczową i w kolejnych etapach choroby wykonywali sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek wątroby. Analiza ujawniła, że we wczesnych stadiach hepatocyty:
- aktywowały geny sprzyjające przetrwaniu i proliferacji,
- zwiększały odporność na apoptozę,
- jednocześnie wyciszały geny odpowiedzialne za prawidłowe funkcje metaboliczne wątroby.
Jak podkreśla Constantine Tzouanas, jeden z głównych autorów badania:
To naprawdę wygląda na kompromis, w którym priorytetem jest to, co jest dobre dla pojedynczej komórki, aby mogła przetrwać w stresującym środowisku, kosztem tego, co powinna robić cała tkanka.
- Może Cię również zainteresować: Dieta przeciwnowotworowa – dlaczego warto zwrócić uwagę na to, co jesz?
Dlaczego stan niedojrzałości sprzyja nowotworom?
Komórki, które utraciły dojrzałą tożsamość, stają się biologicznie bardziej plastyczne. Zdaniem autorów badania łatwiej ulegają transformacji nowotworowej, gdy pojawi się dodatkowa mutacja genetyczna. Jak wyjaśnia Tzouanas:
Te komórki już aktywowały te same geny, których będą potrzebować, by stać się nowotworowe. Odeszły już od dojrzałej tożsamości, która w przeciwnym razie ograniczyłaby ich zdolność do proliferacji.
W praktyce oznacza to, że dieta wysokotłuszczowa może „przygotowywać grunt” pod rozwój raka na długo przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych.
Nowe cele terapeutyczne i znaczenie profilaktyki
Badacze zidentyfikowali czynniki transkrypcyjne i enzymy kontrolujące cofanie się hepatocytów do stanu niedojrzałego. Część z nich może stać się celem terapii zapobiegających nowotworzeniu u pacjentek i pacjentów z grupy wysokiego ryzyka.
Wśród obiecujących kierunków wymieniane są m.in. leki ukierunkowane na receptor hormonów tarczycy stosowane w leczeniu ciężkiej postaci stłuszczeniowej choroby wątroby (MASH), badania nad enzymem HMGCS2 oraz rola czynnika transkrypcyjnego SOX4, który zwykle jest aktywny jedynie w życiu płodowym.
Potwierdzenie wyników u ludzi
Aby sprawdzić, czy obserwacje z modeli zwierzęcych mają znaczenie kliniczne, naukowcy przeanalizowali próbki wątroby od pacjentów na różnych etapach choroby, jeszcze przed rozwojem raka. Wyniki były spójne: malała ekspresja genów odpowiadających za prawidłowe funkcje wątroby, rosła aktywność genów związanych z niedojrzałością komórek, a wzorce ekspresji pozwalały przewidywać przeżywalność pacjentów. Jak zaznacza Tzouanas:
Pacjenci, u których występowała wyższa ekspresja genów warunkujących przeżycie komórek, aktywowanych przez dietę wysokotłuszczową, przeżywali krócej po rozwinięciu się guzów.
Źródło:
- https://alertmedyczny.pl/dieta-bogata-w-tluszcz-zwieksza-ryzyko-raka-watroby-nowe-badanie-ujawnia-mechanizm/
- https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(25)01366-2
