Menopauza zmienia mózg – zmniejsza jego objętość i nasila stany lękowe

Menopauza jako okres zwiększonej wrażliwości psychicznej

Menopauza, najczęściej występująca między 45., a 55. rokiem życia, oznacza trwałe ustanie miesiączkowania i wyraźny spadek poziomu estrogenów. Już wcześniejsze badania sugerowały, że może temu towarzyszyć pogorszenie nastroju, większa podatność na lęk, zaburzenia snu oraz przejściowe trudności poznawcze. Nowe dane populacyjne potwierdzają te obserwacje, pokazując, że po menopauzie częściej zgłaszane są objawy lękowe i depresyjne, a także częstsze korzystanie z pomocy lekarzy i leków psychotropowych.

• Zobacz również: Dieta w menopauzie – co jeść, czego unikać? Jadłospis przy menopauzie

Zakres i metodologia dużego badania populacyjnego

Analiza oparta została na danych z brytyjskiego projektu UK Biobank, obejmującego niemal 125 tysięcy kobiet. Uczestniczki podzielono na trzy grupy: kobiety przed menopauzą, kobiety po menopauzie niestosujące hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) oraz kobiety po menopauzie stosujące HTZ. Zbierano szczegółowe informacjedotyczące zdrowia psychicznego, snu i funkcjonowania poznawczego. Około 11 tysięcy kobiet poddano badaniu rezonansu magnetycznego (MRI), co umożliwiło precyzyjną ocenę struktury mózgu. Średni wiek wystąpienia menopauzy wynosił 49,5 roku.

• Sprawdź także: Jak zapobiegać chorobom serca? 8 wskazówek dla kobiet

Zmniejszenie objętości istoty szarej w kluczowych obszarach mózgu

Jednym z najważniejszych wniosków badania było stwierdzenie zmniejszenia objętości istoty szarej u kobiet po menopauzie – niezależnie od stosowania HTZ. Zmiany dotyczyły struktur o kluczowym znaczeniu dla pamięci i regulacji emocji, w tym hipokampa, kory entorhinalnej oraz przedniej kory obręczy. Są to obszary szczególnie wrażliwe na procesy starzenia i zmiany neurodegeneracyjne, co nadaje wynikom istotny kontekst kliniczny.

Menopauza a ryzyko chorób neurodegeneracyjnych

Profesor Barbara Sahakian zwraca uwagę na możliwe długofalowe konsekwencje obserwowanych zmian:

Obszary mózgu, w których zaobserwowaliśmy te różnice, to te, które są zazwyczaj dotknięte chorobą Alzheimera. Menopauza może sprawić, że kobiety będą bardziej podatne na tę chorobę w późniejszym okresie. Choć nie jest to pełna historia, może to pomóc wyjaśnić, dlaczego obserwujemy prawie dwa razy więcej przypadków demencji u kobiet niż u mężczyzn.

Badanie nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, ale sugeruje biologiczne mechanizmy, które mogą częściowo tłumaczyć różnice płciowe w częstości występowania demencji.

• Może Cię również zainteresować: Jak powinna wyglądać dieta dla 50 latki?

Funkcje poznawcze i rola hormonalnej terapii zastępczej

Testy poznawcze wykazały, że kobiety po menopauzie niestosujące HTZ miały wolniejszy czas reakcji w porównaniu z kobietami przed menopauzą i stosującymi terapię hormonalną. Nie odnotowano natomiast istotnych różnic w zadaniach stricte pamięciowych. Dr Katharina Zühlsdorff podkreśla:

Wraz z wiekiem nasz czas reakcji ulega spowolnieniu – to po prostu część naturalnego procesu starzenia, który dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. (…) Menopauza wydaje się przyspieszać ten proces, ale HRT wydaje się go hamować, nieznacznie spowalniając proces starzenia.

HTZ nie zapobiega jednak zmianom strukturalnym w mózgu, co pokazuje, że jej wpływ jest selektywny i nie obejmuje wszystkich aspektów neurobiologicznych menopauzy.

Sen, zmęczenie i objawy lękowe po menopauzie

Kobiety po menopauzie częściej zgłaszały bezsenność, krótszy czas snu oraz przewlekłe zmęczenie. Co istotne, najwyższy poziom zmęczenia deklarowały kobiety stosujące HTZ, mimo że długość snu nie różniła się istotnie od grupy niestosującej terapii. Wyniki te pokazują, jak złożone są relacje między hormonami, snem i subiektywnym poczuciem dobrostanu psychicznego. Dr Christelle Langley zwraca uwagę na społeczny wymiar tych obserwacji:

Wszyscy musimy być jednak bardziej wrażliwi nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także psychiczne kobiet w okresie menopauzy i rozpoznawać, kiedy przeżywają trudności. Nie powinno być wstydu w mówieniu innym o tym, przez co się przechodzi i proszeniu o pomoc.

• Przeczytaj też: Jak schudnąć po 50? Sposoby i jadłospis

Styl życia i wsparcie systemowe mają znaczenie

Autorzy badania podkreślają, że regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta oraz dbałość o sen mogą łagodzić część negatywnych skutków menopauzy. Jednocześnie wyniki wskazują na potrzebę większej czujności klinicznej wobec zdrowia psychicznego kobiet w tym okresie oraz na konieczność systemowego wsparcia – zarówno w podstawowej opiece zdrowotnej, jak i w dostępie do specjalistycznej pomocy psychologicznej.

Źródło:

• https://alertmedyczny.pl/menopauza-wiaze-sie-ze-zmniejszeniem-objetosci-mozgu-i-nasileniem-objawow-lekowych/ 
• University of Cambridge
• https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/emotional-and-cognitive-effects-of-menopause-and-hormone-replacement-therapy/E9D94A6EB0B8A3C03113A93D34A99FD0