Glikacja – od cukru starzeje się Twoja skóra!

Glikacja – co to jest?

Glikacja to proces biochemiczny, w którym cukry (takie jak glukoza, galaktoza, fruktoza), łączą się z białkami (np. kolagenem) lub lipidami w organizmie bez udziału enzymów. Ten proces, znany również jako nieenzymatyczna glikozylacja, prowadzi do powstania związków zwanych produktami końcowymi zaawansowanej glikacji (AGE). AGE są stabilne i trwałe, co oznacza, że pozostają w tkankach przez długi czas, wpływając na ich strukturę i funkcję.

Proces glikacji zachodzi naturalnie w naszych organizmach i jest częścią normalnego starzenia się. Jednak nadmierna glikacja może przyspieszać starzenie się skóry i prowadzić do różnych problemów zdrowotnych. Kolagen i elastyna, dwa kluczowe białka odpowiedzialne za elastyczność i jędrność skóry, są szczególnie narażone na działanie glikacji. Kiedy ulegają one glikacji, stają się sztywniejsze i mniej funkcjonalne, co prowadzi do powstawania zmarszczek, utraty jędrności i innych oznak starzenia.

Glikacja nie tylko wpływa na wygląd zewnętrzny skóry, ale również na jej funkcje wewnętrzne. AGE mogą prowadzić do osłabienia bariery ochronnej skóry, powodując, że staje się ona bardziej podatną na uszkodzenia, stany zapalne i infekcje. Ponadto glikacja może wpływać na regenerację skóry, utrudniając procesy naprawcze i zmniejszając skuteczność zabiegów estetycznych.

Proces glikacji – jak przebiega?

Proces glikacji rozpoczyna się, gdy cukry, takie jak glukoza, fruktoza czy galaktoza, wchodzą w reakcję z wolnymi grupami aminowymi białek, lipidów lub kwasów nukleinowych. W skórze najbardziej narażone na glikację są białka strukturalne, takie jak kolagen i elastyna. Proces ten składa się z kilku etapów:

1. Faza początkowa:
Na tym etapie cukier łączy się z wolną grupą aminową białka, tworząc tzw. zasadę Schiffa. Ta reakcja jest stosunkowo szybka i odwracalna.

2. Faza Amadori:
Następnie zasada Schiffa przekształca się w bardziej stabilny produkt zwany produktem Amadori. Przykładem może być hemoglobina glikowana (HbA1c), która jest wskaźnikiem długoterminowego poziomu glukozy we krwi. Produkty Amadori są już trudniejsze do odwrócenia niż zasady Schiffa.

3. Faza zaawansowana:
W końcowej fazie produkty Amadori przechodzą przez szereg dalszych reakcji, prowadząc do powstania produktów końcowych zaawansowanej glikacji (AGE). Te związki są bardzo stabilne i trwałe, co oznacza, że pozostają w tkankach przez długi czas, wpływając na ich strukturę i funkcję.

Produkty końcowe zaawansowanej glikacji (AGE) mają zdolność tworzenia wiązań krzyżowych między białkami, co prowadzi do sztywności i utraty elastyczności tkanek. W skórze AGE kumulują się w kolagenie i elastynie, powodując ich uszkodzenie. Skutkuje to zmniejszoną elastycznością, sztywnością i pojawieniem się zmarszczek.

Ponadto AGE mogą wiązać się z receptorami na powierzchni komórek (RAGE), co wywołuje reakcje zapalne i stres oksydacyjny. To dodatkowo przyspiesza proces starzenia się skóry i może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych, takich jak choroby sercowo-naczyniowe czy cukrzyca.

Czym są EGA i AGE?

EGA (Early Glycation Adducts) i AGE (Advanced Glycation End-products) to najważniejsze terminy w rozumieniu procesu glikacji i jego wpływu na organizm, w szczególności na skórę. Oba te związki odgrywają ważną rolę w procesie starzenia się i przynoszą szereg skutków, które mogą wpływać zarówno na wygląd, jak i zdrowie.

1. EGA (Early Glycation Adducts) – EGA to wczesne produkty glikacji, które powstają, gdy cukry reagują z białkami, tworząc wstępne formy związków, które mogą jeszcze być odwracalne. Są to początkowe etapy reakcji między cukrami a białkami, które następnie mogą przekształcić się w bardziej złożone i trwałe struktury. Reakcje te często prowadzą do utworzenia produktów Amadori, które mogą być wykryte i potencjalnie odwrócone przed ich przekształceniem w bardziej szkodliwe struktury AGE.

2. AGE (Advanced Glycation End-products) – AGE to zaawansowane produkty końcowe glikacji, które są znacznie trwalsze i stabilniejsze niż EGA. Są one wynikiem długotrwałych reakcji glikacji i mają zdolność do tworzenia trwałych wiązań krzyżowych między białkami, co prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia strukturalnego i funkcjonalnego. AGE kumulują się w organizmie w miarę starzenia się i są silnie związane ze spadkiem elastyczności skóry, powstawaniem zmarszczek, a także z różnymi chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe oraz degeneracja tkankowa.

Jak glikacja wpływa na skórę?

Glikacja ma duży wpływ na zdrowie i wygląd skóry, prowadząc do szeregu niekorzystnych zmian, które przyspieszają proces starzenia. Część wstępnie już wymieniłam, ale pora na usystematyzowanie wiedzy, a więc glikacja wpływa na:

• Kolagen i elastynę – skóra zawiera duże ilości kolagenu i elastyny, białek odpowiedzialnych za jej jędrność i elastyczność. Glikacja prowadzi do usztywnienia tych białek, przez co zmniejsza się ich elastyczność. Kiedy kolagen i elastyna ulegają glikacji, stają się mniej funkcjonalne, co prowadzi do utraty jędrności skóry i pojawienia się zmarszczek.
• Strukturę skóry – produkty końcowe zaawansowanej glikacji (AGE) tworzą wiązania krzyżowe między włóknami kolagenu, co powoduje ich usztywnienie i fragmentację. To prowadzi do pogorszenia struktury skóry, która staje się mniej sprężysta i bardziej podatna na uszkodzenia mechaniczne. Skóra traci swoją gładkość i jednolitość, co jest widoczne w postaci nierówności i zmarszczek.
• Barierę ochronną skóry – glikacja wpływa również na funkcję bariery ochronnej skóry. Uszkodzenie białek strukturalnych prowadzi do osłabienia tej bariery, przez co skóra staje się bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych, takich jak promieniowanie UV, zanieczyszczenia i patogeny. To z kolei może prowadzić do zwiększonej podatności na stany zapalne, infekcje oraz inne problemy skórne.
• Regenerację skóry – skóra ma naturalną zdolność do regeneracji, jednak proces glikacji może ją znacząco utrudniać. AGE mogą wpływać na funkcjonowanie fibroblastów, komórek odpowiedzialnych za produkcję kolagenu i elastyny. Uszkodzenie tych komórek prowadzi do spowolnienia procesów naprawczych, co dodatkowo przyspiesza starzenie się skóry i zmniejsza efektywność zabiegów estetycznych.
• Stany zapalne i stres oksydacyjny – AGE wiążą się z receptorami RAGE na powierzchni komórek, wywołuje to reakcje zapalne i zwiększa stres oksydacyjny w skórze. Wszystko to przyspiesza procesy degeneracyjne i prowadzi do dalszego uszkodzenia skóry. Stany zapalne mogą powodować zaczerwienienia, podrażnienia i zwiększoną wrażliwość skóry.

Co nasila glikację? Na co uważać?

Musicie wiedzieć, że glikacja jest procesem, który może być nasilany przez różne czynniki związane z naszym stylem życia i środowiskiem. Świadomość tych czynników pozwoli Wam na podjęcie kroków, które mogą zminimalizować ich wpływ i tym samym spowolnić proces starzenia się skóry. Co zatem nasila glikację? Otóż:

Dieta bogata w cukry proste i wysoko przetworzoną żywność

Spożywanie dużych ilości cukrów prostych, takich jak glukoza i fruktoza, jest jednym z głównych czynników przyczyniających się do glikacji. Cukry te łatwo reagują z białkami w organizmie, prowadząc do powstawania produktów końcowych zaawansowanej glikacji (AGE). Wysoko przetworzona żywność, zawierająca dużo cukrów prostych i tłuszczów trans, również przyspiesza ten proces.

Wysoki poziom glukozy we krwi

Osoby z wysokim poziomem glukozy we krwi, takie jak te cierpiące na cukrzycę, są bardziej narażone na zwiększoną glikację. Przewlekle podwyższony poziom cukru we krwi prowadzi do większej ilości cukrów dostępnych do reakcji z białkami, przyspiesza to proces starzenia się skóry i zwiększa ryzyko poważnych komplikacji zdrowotnych.

Palenie papierosów również przyczynia się do glikacji

Palenie jest jednym z najsilniejszych czynników przyczyniających się do glikacji. Substancje chemiczne zawarte w dymie papierosowym przyspieszają tworzenie się AGE, co prowadzi do przyspieszonego starzenia się skóry, powstawania zmarszczek i utraty elastyczności. Jakby tego było mało, to palenie również zwiększa stres oksydacyjny, a to dodatkowo pogarsza kondycję skóry.

Stres oksydacyjny wpływa na proces glikacji

Stres oksydacyjny, wywołany przez nadmiar wolnych rodników w organizmie intensyfikuje proces glikacji. Wolne rodniki reagują z białkami i lipidami, prowadząc do uszkodzeń komórkowych i powstawania AGE. Czynniki, które zwiększają stres oksydacyjny, to m.in. zanieczyszczenie środowiska, promieniowanie UV, niezdrowa dieta i brak odpowiedniej ilości antyoksydantów w diecie.

Narażenie na promieniowanie UV przyspiesza glikację

Długotrwałe i nadmierne narażenie na promieniowanie ultrafioletowe (UV) przyspiesza proces glikacji. Promieniowanie UV powoduje uszkodzenia kolagenu i elastyny, zwiększając ryzyko powstawania zmarszczek i utraty jędrności skóry.

Czy możemy wpłynąć na proces glikacji?

Tak, możemy wpłynąć na proces glikacji, podejmując świadome kroki, które pomagają minimalizować jej negatywne efekty na naszą skórę. Chociaż całkowite zatrzymanie glikacji jest niemożliwe, istnieje wiele metod, które mogą spowolnić ten proces i poprawić wygląd oraz zdrowie skóry.

Postawcie na zdrową dietę!

• Ograniczenie cukrów prostych – unikajcie spożywania dużych ilości cukrów prostych, takich jak słodycze, napoje gazowane i produkty wysoko przetworzone. Wybierajcie zamiast tego złożone węglowodany, które są trawione wolniej i nie powodują gwałtownych skoków poziomu cukru we krwi.
• Antyoksydanty – włączcie do swojej diety produkty bogate w antyoksydanty, takie jak owoce jagodowe, warzywa liściaste, orzechy i nasiona. Antyoksydanty neutralizują wolne rodniki, zmniejszając stres oksydacyjny, który przyczynia się do glikacji.
• Białka i zdrowe tłuszcze – stosujcie dietę bogatą w białka, zdrowe tłuszcze (np. oleje roślinne, awokado, ryby) oraz błonnik, które pomagają utrzymać stabilny poziom cukru we krwi.

Aktywność fizyczna zapobiega nadmiernej glikacji

Regularna aktywność fizyczna pomaga kontrolować poziom glukozy we krwi, co jest fundamentalne w zapobieganiu nadmiernej glikacji. Ćwiczenia aerobowe, takie jak bieganie, pływanie czy jazda na rowerze, a także trening siłowy, mogą poprawić wrażliwość na insulinę i wspierać zdrowy metabolizm cukrów.

Produkty kosmetyczne, które pomagają z glikacją

Produkty zawierające antyoksydanty, takie jak witamina C, witamina E oraz specjalne peptydy, mogą pomóc w walce z glikacją. Kosmetyki te neutralizują wolne rodniki i zmniejszają stres oksydacyjny, a to wszystko spowalnia proces glikacji.

Ochrona przed promieniowaniem UV zapobiega intensywnej glikacji

Stosowanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym o szerokim spektrum ochrony (SPF 30 lub wyższym – zobaczcie nasz ranking kremów na twarz z SPF 50) jest niezbędne. Dodatkowo, noszenie odzieży ochronnej, kapeluszy i okularów przeciwsłonecznych oraz unikanie intensywnego nasłonecznienia w godzinach szczytu może zmniejszyć ryzyko uszkodzeń skóry.

Suplementacja zahamuje nadmiar glikacji

Niektóre suplementy mogą pomóc w redukcji glikacji. Suplementy bogate w antyoksydanty, takie jak witamina C, witamina E, kwas alfa-liponowy oraz koenzym Q10, mogą wspierać skórę w walce z wolnymi rodnikami i zmniejszać stres oksydacyjny. Inne składniki, takie jak karnozyna, mogą bezpośrednio hamować proces glikacji.

Unikanie palenia papierosów

Palenie papierosów powoduje zwiększenie glikacji i stresu oksydacyjnego, co przyspiesza starzenie się skóry. Rzucenie palenia to jeden z najważniejszych kroków, które można podjąć dla zdrowia skóry i całego organizmu!

Zarządzanie stresem jest bardzo ważne!

Chroniczny stres może prowadzić do podwyższonego poziomu kortyzolu, co wpływa na metabolizm cukrów i intensyfikuje glikację. Techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, joga, głębokie oddychanie i regularny sen, mogą pomóc w utrzymaniu równowagi hormonalnej i zmniejszeniu stresu. W tym punkcie odsyłam Was też do mojego artykułu: Wpływ stresu na skórę. Czy przyspiesza jej starzenie?

Glikacja – co jeszcze warto wiedzieć o wpływie cukru na skórę

Cukier jest wrogiem naszej skóry, ale co jeszcze powinnyście wiedzieć o glikacji? Odpowiedzi znajdziecie poniżej!

Jakie są pierwsze oznaki glikacji na skórze?

Pierwsze oznaki glikacji na skórze to utrata elastyczności, pojawienie się drobnych zmarszczek, zwiększona szorstkość i zmniejszenie jędrności skóry. Skóra może także wyglądać na zmęczoną i mniej promienną.

Czy glikacja może wpłynąć na skuteczność zabiegów estetycznych?

Tak, glikacja może utrudniać regenerację skóry po zabiegach i zmniejszać ich skuteczność. Uszkodzone przez glikację białka, takie jak kolagen i elastyna, mogą nie odpowiadać dobrze na zabiegi mające na celu poprawę jędrności i elastyczności skóry.

Jak szybko mogę zobaczyć efekty zmniejszenia glikacji na skórze?

Widoczne efekty mogą pojawić się po kilku miesiącach regularnego stosowania odpowiednich metod i pielęgnacji. Czas ten może się różnić w zależności od indywidualnych cech skóry i stopnia zaawansowania glikacji.

Czy można całkowicie zatrzymać glikację?

Niestety, całkowite zatrzymanie glikacji jest niemożliwe, ponieważ jest to naturalny proces związany ze starzeniem się organizmu. Jednakże, poprzez zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną, odpowiednią pielęgnację skóry, ochronę przed promieniowaniem UV oraz unikanie czynników nasilających glikację, możecie znacznie spowolnić ten proces i zminimalizować jego negatywne skutki.

Źródła:

• https://www.isdin.com/en-US/blog/moisturizers/whats-glycation-and-how-to-fight-it/
• https://www.news-medical.net/health/Glycation-and-Skin-Aging.aspx
• https://www.skinceuticals.com.au/what-is-glycation-skin.html
• https://www.foreo.com/mysa/when-sugar-causes-wrinkles-learn-everything-about-glycation
• https://doi.org/10.1007/s00726-018-2592-9
• https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaam/8/3/8_3_23/_article
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14568012/
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5643203/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16037280/
• Gkogkolou, P., & Böhm, M. (2012). Advanced glycation end products: Key players in skin aging? Dermato-endocrinology
• Singh, R., Barden, A., Mori, T., & Beilin, L. (2001). Advanced glycation end-products: a review. Diabetologia
• Pageon, H. (2010). Reaction of glycation and human skin: the effects on the skin and its components, reconstructed skin as a model. Pathologie Biologie