Układ odpornościowy nie starzeje się równomiernie
Wraz z wiekiem organizm stopniowo traci część zdolności do skutecznego zwalczania infekcji, regulowania stanów zapalnych i utrzymywania równowagi immunologicznej. Proces ten określa się mianem immunosenescencji, czyli starzenia układu odpornościowego. Dotychczas często zakładano, że zmiany te narastają stopniowo. Najnowsze badanie wskazuje jednak na dwa okresy przyspieszonego starzenia odporności: około 40. roku życia oraz po ukończeniu 60 lat.
W tych momentach naukowcy zaobserwowali szczególnie wyraźne zmiany aktywności genów odpowiedzialnych za podstawowe funkcje komórek, w tym produkcję RNA i białek. Co ważne, odkrycie nie oznacza, że odporność gwałtownie spada dokładnie w dniu 40. urodzin. Wskazuje raczej na okresy życia, w których określone procesy biologiczne ulegają intensywniejszym zmianom.
- Może Cię również zainteresować: Tłuszcz trzewny może mieć większy wpływ na starzenie niż masa ciała – wyniki badania
Dlaczego odporność zaczyna się zmieniać już po 40. roku życia?
Około 40. roku życia w komórkach odpornościowych stają się widoczne zmiany molekularne, które mogą wpływać na ich funkcjonowanie. Szczególnie istotne okazują się zaburzenia procesów związanych z ekspresją genów i syntezą białek. Największe zmiany naukowcy zaobserwowali w limfocytach T, które odpowiadają między innymi za rozpoznawanie zagrożeń i koordynowanie odpowiedzi immunologicznej.
Drugi okres przyspieszonego starzenia, występujący po 60. roku życia, również wiązał się z aktywnością tych komórek. Jednak w obu etapach zmiany dotyczyły różnych populacji limfocytów T. Sugeruje to, że starzenie odporności jest procesem bardziej złożonym, niż dotychczas przypuszczano, a poszczególne komórki mogą starzeć się według odmiennych mechanizmów.
Limfocyty T odgrywają kluczową rolę w starzeniu odporności
Limfocyty T należą do najważniejszych elementów odporności nabytej. Uczestniczą w rozpoznawaniu patogenów, eliminowaniu zakażonych komórek oraz tworzeniu pamięci immunologicznej. Wraz z wiekiem ich funkcjonowanie ulega zmianom. Może to wpływać na skuteczność odpowiedzi organizmu na zakażenia oraz zdolność kontrolowania przewlekłych procesów zapalnych.
Badacze z Duke-NUS Medical School wykazali, że limfocyty T są jedną z populacji komórek odpornościowych najsilniej dotkniętych nieliniowym procesem starzenia. Odkrycie może pomóc wyjaśnić, dlaczego w starszym wieku wzrasta podatność na niektóre infekcje i zaburzenia związane z przewlekłym stanem zapalnym. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że konieczne są dalsze badania pozwalające ustalić, jakie mechanizmy odpowiadają za przyspieszone zmiany w tych komórkach.
Odporność kobiet starzeje się inaczej niż u mężczyzn
Jednym z najważniejszych ustaleń badania są różnice między płciami. Analiza wykazała, że trajektorie starzenia określonych populacji limfocytów T różnią się u kobiet i mężczyzn. Oznacza to, że wiek może wpływać na aktywność tych komórek w odmienny sposób w zależności od płci. Ma to szczególne znaczenie dla zdrowia kobiet. Chociaż statystycznie żyją one dłużej od mężczyzn, częściej chorują na wiele schorzeń autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy.
Różnice w starzeniu odporności mogą stanowić jeden z elementów wyjaśniających te zależności. Nie oznacza to jednak, że badanie potwierdziło bezpośredni związek przyczynowy między obserwowanymi zmianami a rozwojem chorób autoimmunologicznych. W przyszłości wyniki mogą pomóc w opracowywaniu strategii profilaktycznych uwzględniających zarówno wiek biologiczny, jak i płeć pacjenta.
Naukowcy przeanalizowali 3,8 mln komórek odpornościowych
Badanie oparto na analizie około 3,8 mln pojedynczych komórek odpornościowych pochodzących od niemal 2000 zdrowych osób w wieku od 19 do 97 lat. Dane obejmowały różne populacje, w tym osoby pochodzenia azjatyckiego oraz mieszkańców Singapuru. Naukowcy połączyli informacje z publicznie dostępnych zbiorów, tworząc szczegółowy atlas zmian zachodzących w układzie odpornościowym podczas dorosłego życia.
Wykorzystanie technologii analizy pojedynczych komórek pozwoliło określić, które populacje komórkowe i szlaki biologiczne wykazują największe zmiany związane z wiekiem. Warto zaznaczyć, że analiza danych pochodzących od osób w różnym wieku nie jest równoznaczna z wieloletnią obserwacją tych samych uczestników. Wyniki opisują więc przede wszystkim wzorce związane z wiekiem, które wymagają dalszej weryfikacji.
Sztuczna inteligencja pomoże określać biologiczny wiek odporności?
Na podstawie zgromadzonych danych badacze opracowali również modele sztucznej inteligencji umożliwiające przewidywanie wieku biologicznego. W przeciwieństwie do wieku metrykalnego, który określa liczbę przeżytych lat, wiek biologiczny ma odzwierciedlać stan i funkcjonowanie organizmu.
W przyszłości podobne narzędzia mogą pomóc identyfikować osoby, u których układ odpornościowy wykazuje oznaki przyspieszonego starzenia, oraz wskazywać okresy życia najbardziej odpowiednie do określonych interwencji. Na obecnym etapie są to jednak perspektywy badawcze. Opracowane modele nie stanowią jeszcze rutynowego narzędzia diagnostycznego.
- Przeczytaj też: Jak zadbać o siebie po 40? 10 ważnych zasad!
Co odkrycie oznacza dla kobiet po 40. roku życia?
Wyniki badania pokazują, że zmiany związane ze starzeniem odporności mogą nasilać się już w wieku średnim, a nie dopiero w późnej starości. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta po czterdziestce doświadcza nagłego osłabienia odporności. Tempo zmian pozostaje indywidualne, a na funkcjonowanie układu immunologicznego wpływają również styl życia, choroby przewlekłe i inne czynniki zdrowotne.
Dlatego niezależnie od wieku znaczenie mają regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, zbilansowana dieta, szczepienia ochronne oraz kontrolowanie chorób przewlekłych. Badanie nie wykazało, że konkretne działania mogą zatrzymać opisane dwie fale starzenia. Dostarcza jednak nowych informacji, które mogą w przyszłości pomóc opracować skuteczniejsze metody wspierania zdrowego starzenia.
Źródło
- Nature Communications – badanie dotyczące starzenia układu odpornościowego
- Duke-NUS Medical School
- https://alertmedyczny.pl/odpornosc-starzeje-sie-skokowo-pierwszy-przelom-juz-okolo-40-roku-zycia/
