Wiek menopauzy może mieć znaczenie dla zdrowia mózgu
Menopauza jest jednym z najważniejszych etapów biologicznego starzenia się kobiecego organizmu. Towarzyszący jej spadek produkcji hormonów jajnikowych, przede wszystkim estrogenów, wpływa nie tylko na układ rozrodczy. Estrogeny uczestniczą m.in. w regulacji plastyczności synaptycznej, funkcjonowania mitochondriów, mielinizacji oraz procesów neuroimmunologicznych.
Naukowcy postanowili więc sprawdzić, czy wiek wystąpienia menopauzy może pozostawać związany z tempem starzenia mózgu w późniejszym życiu. Wykorzystali dane z dwóch wieloletnich amerykańskich projektów: Religious Orders Study oraz Rush Memory and Aging Project. Analizą funkcji poznawczych objęto 2603 kobiety, a obserwacja sięgała nawet 18 lat. Dodatkowo 774 uczestniczki miały wykonywane seryjne badania MRI mózgu, a dane neuropatologiczne z autopsji były dostępne dla 1253 kobiet.
- Może Cię również zainteresować: Czy menopauza zmienia mózg? Naukowcy odkrywają zaskakujące fakty
Wcześniejsza menopauza a szybsze pogorszenie pamięci
Wyniki wskazały, że wcześniejszy wiek menopauzy był związany z szybszym pogarszaniem ogólnych funkcji poznawczych. Szczególnie wyraźną zależność stwierdzono w przypadku pamięci epizodycznej, czyli zdolności do zapamiętywania i odtwarzania konkretnych wydarzeń oraz osobistych doświadczeń. Co ważne, zależności analizowano z uwzględnieniem szeregu czynników, w tym wieku, wykształcenia, BMI, palenia tytoniu, obecności wariantu APOE ε4 oraz stosowania menopauzalnej terapii hormonalnej.
Badanie nie oznacza jednak, że wcześniejsza menopauza musi prowadzić do demencji. Pokazuje zależność statystyczną, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Menopauza 10 lat wcześniej a diagnoza choroby Alzheimera
Naukowcy zaobserwowali również związek pomiędzy wiekiem menopauzy, a momentem klinicznego rozpoznania choroby Alzheimera. W całej analizowanej grupie wcześniejsza menopauza była związana z wcześniejszym wystąpieniem diagnozy. Średni wiek rozpoznania choroby Alzheimera wśród uczestniczek, u których ją zdiagnozowano, wynosił około 88,4 roku. Zgodnie z oszacowaniami przedstawionymi przez badaczy menopauza występująca o 10 lat wcześniej odpowiadała około 1,8 roku krótszemu okresowi życia bez diagnozy choroby Alzheimera.
To istotna obserwacja, jednak nie powinna być interpretowana jako prognoza dla pojedynczej kobiety. Na rozwój choroby Alzheimera wpływa bowiem wiele czynników – od predyspozycji genetycznych i wieku, przez zdrowie układu sercowo-naczyniowego, po styl życia.
- Przeczytaj również: Terapia hormonalna w okresie okołomenopauzalnym spowalnia starzenie?
Rezonans pokazał różnice w starzeniu się mózgu
Szczególnie interesujące wyniki przyniosły seryjne badania rezonansem magnetycznym 774 kobiet. Dzięki wielokrotnym pomiarom naukowcy mogli obserwować nie tylko różnice między uczestniczkami, lecz także tempo zmian zachodzących w ich mózgach wraz z wiekiem. Wcześniejsza menopauza wiązała się z szybszym narastaniem hiperintensywności istoty białej (WMH). Są to obszary widoczne w badaniu MRI, które mogą odzwierciedlać m.in. zmiany związane ze starzeniem i uszkodzeniem małych naczyń mózgowych.
Zależność była szczególnie wyraźna wśród kobiet, które przeszły naturalną menopauzę. Według autorów badania wcześniejszy wiek naturalnej menopauzy był związany ze znacznie szybszym narastaniem objętości WMH, a różnica zwiększała się wraz z wiekiem.
Naturalna i chirurgiczna menopauza nie dawały identycznych wyników
Jednym z ciekawszych rezultatów jest to, że związki nie wyglądały tak samo w przypadku menopauzy naturalnej i chirurgicznej. Szybsze narastanie zmian w istocie białej było charakterystyczne przede wszystkim dla naturalnej menopauzy i nie zostało stwierdzone w analogiczny sposób po menopauzie chirurgicznej. Z kolei związek z wcześniejszą kliniczną diagnozą choroby Alzheimera był wyraźniejszy w grupie menopauzy chirurgicznej.
Pokazuje to, że relacja między starzeniem reprodukcyjnym, a zdrowiem mózgu jest złożona i prawdopodobnie nie można jej sprowadzić wyłącznie do spadku poziomu estrogenów.
- Zobacz też: Hormonalna terapia zastępcza nie zwiększa ryzyka zgonu – 876 tysięcy kobiet, 14 lat obserwacji
Czy wcześniejsza menopauza oznacza większe ryzyko Alzheimera?
Wyniki nie pozwalają stwierdzić, że wcześniejsza menopauza powoduje chorobę Alzheimera. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego wskazuje na związek, ale nie dowodzi przyczynowości. Co więcej, badacze nie stwierdzili istotnego związku między wiekiem menopauzy, a ogólnym nasileniem neuropatologicznych zmian typowych dla choroby Alzheimera w badaniach pośmiertnych. To dodatkowo pokazuje, że mechanizmy odpowiedzialne za obserwowane różnice mogą być bardziej skomplikowane.
Nie można również na podstawie tych wyników uznać menopauzalnej terapii hormonalnej za metodę zapobiegania chorobie Alzheimera. Badanie nie zostało zaprojektowane do rozstrzygnięcia skuteczności takiej interwencji.
Menopauza jako ważny moment dla profilaktyki zdrowia mózgu
Autorzy wskazują jednak na praktyczne znaczenie swoich obserwacji. Wiek wystąpienia menopauzy jest informacją znaną już w połowie życia, czyli na długo przed okresem, w którym zwykle pojawiają się objawy chorób neurodegeneracyjnych. Historia menopauzy mogłaby więc w przyszłości stanowić jeden z elementów szerszej oceny ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych. Szczególne znaczenie może mieć jednoczesne dbanie o modyfikowalne czynniki wpływające na zdrowie mózgu, w tym zdrowie układu sercowo-naczyniowego i metabolicznego.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2853260
- https://alertmedyczny.pl/wczesniejsza-menopauza-wiaze-sie-z-szybszym-starzeniem-mozgu-i-wczesniejsza-diagnoza-choroby-alzheimera/
