Samotność to nie tylko emocje. Może wpływać na zdrowie mózgu i długość życia
Coraz więcej badań pokazuje, że dobre relacje z innymi ludźmi są równie ważne dla zdrowia jak odpowiednia dieta, aktywność fizyczna czy sen. Najnowsza analiza międzynarodowego zespołu naukowców wskazuje, że samotność może zwiększać ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych, przyspieszać rozwój demencji oraz wiązać się z wyższym ryzykiem przedwczesnej śmierci.
Co szczególnie interesujące, badacze wykazali, że większe znaczenie ma subiektywne poczucie osamotnienia niż sama liczba kontaktów społecznych. Wyniki opublikowane w „Journal of Personality and Social Psychology” pokazują, że zdrowe starzenie zaczyna się nie tylko od dbania o ciało, ale również od pielęgnowania relacji i poczucia przynależności.
Samotność i izolacja społeczna nie oznaczają tego samego
Na pierwszy rzut oka oba pojęcia wydają się podobne, jednak z perspektywy psychologii i medycyny opisują zupełnie różne doświadczenia. Jak wyjaśnia dr Tomiko Yoneda z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis, główna autorka badania:
Samotność to percepcja. Można być otoczonym przez tłum ludzi i nadal czuć się samotnym, podczas gdy izolacja to po prostu bycie samemu. Niektórzy ludzie mogą wcale nie czuć się samotni i być w pełni zadowoleni ze swojej samotności.
To ważna różnica. Można mieszkać samodzielnie, prowadzić spokojne życie i nie odczuwać samotności. Z drugiej strony nawet osoby posiadające rodzinę, partnera czy szerokie grono znajomych mogą doświadczać głębokiego poczucia osamotnienia.
- Przeczytaj też: Zdrowe tłuszcze – czyli jakie?
Badanie objęło około 175 tysięcy osób z 18 krajów
Naukowcy przeanalizowali dane pochodzące od około 175 tys. osób po 50. roku życia mieszkających w 18 państwach. Regularnie oceniano między innymi:
- częstotliwość odczuwania samotności,
- liczbę i jakość kontaktów społecznych,
- stan zdrowia,
- funkcje poznawcze,
- przebieg procesu starzenia.
Wykorzystanie zaawansowanych modeli statystycznych pozwoliło śledzić zmiany zachodzące u uczestników przez wiele lat i analizować zależności pomiędzy samotnością, pogorszeniem pamięci oraz ryzykiem śmierci.
Nawet niewielki wzrost samotności zwiększa ryzyko zaburzeń poznawczych
Jednym z najważniejszych odkryć było wykazanie silnego związku pomiędzy poczuciem samotności, a pogarszaniem się funkcji mózgu. Badacze zaobserwowali, że wzrost zgłaszanego poziomu samotności o 10% wiązał się z:
- zwiększeniem ryzyka ciężkich zaburzeń poznawczych o 8–9%,
- większym prawdopodobieństwem przejścia od prawidłowych funkcji poznawczych do łagodnych zaburzeń poznawczych.
Co istotne, zależność utrzymywała się nawet po uwzględnieniu poziomu izolacji społecznej. Oznacza to, że nie sama liczba spotkań z innymi ludźmi decyduje o zdrowiu mózgu, ale przede wszystkim to, jak odbieramy swoje relacje i czy czujemy się z nimi emocjonalnie związane.
- Może Cię również zainteresować: Dieta MIND – przepisy na siedem dni!
Samotność może utrudniać powrót do sprawności poznawczej
Badanie pokazało również, że osoby częściej odczuwające samotność mają mniejsze szanse na poprawę funkcji poznawczych. Naukowcy wykazali około 3% niższe prawdopodobieństwo powrotu z łagodnych zaburzeń poznawczych do stanu prawidłowego u osób zgłaszających wyższy poziom samotności.
Choć różnica wydaje się niewielka, w skali całej populacji może oznaczać tysiące dodatkowych przypadków postępujących zaburzeń pamięci i koncentracji.
Samotność może skracać życie
Autorzy badania zwracają uwagę, że osoby odczuwające samotność częściej doświadczały nie tylko pogorszenia funkcji poznawczych, ale również krótszego czasu przeżycia. Jednocześnie sama izolacja społeczna była znacznie słabiej powiązana z tymi niekorzystnymi skutkami.
To kolejny argument przemawiający za tym, aby samotność traktować jako ważny czynnik ryzyka zdrowotnego, podobnie jak nadciśnienie tętnicze, brak ruchu czy przewlekły stres.
Samotność może pojawiać się jeszcze przed pierwszymi objawami demencji
Szczególnie interesującym odkryciem było zaobserwowanie, że poczucie osamotnienia często nasila się już na bardzo wczesnym etapie pogarszania funkcji poznawczych. Dr Eileen K. Graham z Uniwersytetu Northwestern podkreśla:
Samotność może być najbardziej widoczna we wczesnych stadiach upośledzenia funkcji poznawczych, ale stanowi również czynnik ryzyka po rozwinięciu się upośledzenia. Badaczka dodaje: osoby bardziej samotne mogą mieć większe prawdopodobieństwo rozwoju cięższych stadiów i mniejsze szanse na wyzdrowienie.
- Przeczytaj również: Nadwaga przyspiesza starzenie mózgu. Nowe dane z 24-letniej obserwacji
Dlaczego samotność może szkodzić mózgowi?
Choć autorzy badania nie analizowali mechanizmów biologicznych, wcześniejsze prace naukowe wskazują kilka możliwych wyjaśnień. Przewlekłe poczucie osamotnienia może prowadzić do:
- zwiększonego poziomu hormonów stresu,
- przewlekłego stanu zapalnego,
- pogorszenia jakości snu,
- ograniczenia aktywności fizycznej,
- mniejszej stymulacji intelektualnej i społecznej.
Każdy z tych czynników jest niezależnie powiązany z wyższym ryzykiem rozwoju demencji oraz innych chorób neurodegeneracyjnych.
Jak zadbać o relacje i zdrowe starzenie?
Dobra wiadomość jest taka, że samotność nie musi być nieodłącznym elementem dojrzewania czy starzenia się. Eksperci podkreślają znaczenie:
- regularnego podtrzymywania kontaktów z rodziną i przyjaciółmi,
- angażowania się w lokalne społeczności i grupy zainteresowań,
- uczestnictwa w zajęciach edukacyjnych i kulturalnych,
- aktywności fizycznej wykonywanej wspólnie z innymi,
- budowania poczucia przynależności i wzajemnego wsparcia.
To właśnie codzienne relacje, rozmowy i wspólne doświadczenia mogą stanowić jeden z najprostszych sposobów wspierania zdrowia mózgu.
Źródło:
- https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fpspp0000606
- https://alertmedyczny.pl/samotnosc-moze-przyspieszac-rozwoj-demencji-i-skracac-zycie-wynika-z-badania/
