Utrata zębów jako niezależny czynnik ryzyka zaburzeń poznawczych
Badanie przeprowadzone przez naukowców z Hiroshima University miało na celu jednoznaczne rozdzielenie wpływu diety od wpływu mechanicznej funkcji żucia na starzejący się mózg. Jak podkreśliła główna autorka pracy, Rie Hatakeyama, dotychczasowe obserwacje kliniczne sugerowały związek między utratą zębów, a pogorszeniem funkcji poznawczych, jednak brakowało badań wskazujących bezpośrednią przyczynę.
Utrata zębów jest powszechna wśród starzejących się populacji, jednak jej bezpośredni wpływ na układ neurologiczny pozostaje niejasny – powiedział Rie Hatakeyama.
- Zobacz również: Wiek a zdrowie zębów – jakie zależności?
Jak zaprojektowano badanie – precyzyjne oddzielenie diety od żucia
Aby uniknąć niejednoznacznych wniosków, badacze zastosowali starannie zaplanowany model eksperymentalny. Samce myszy podatne na starzenie przydzielono do czterech grup:
- dieta o prawidłowej zawartości białka, bez usuwania zębów,
- dieta niskobiałkowa, bez usuwania zębów,
- ekstrakcja zębów trzonowych przy diecie pełnowartościowej,
- ekstrakcja zębów trzonowych przy diecie niskobiałkowej.
Takie zestawienie pozwoliło sprawdzić, czy pogorszenie pamięci wynika z niedoborów żywieniowych, czy z samego braku żucia.
- Może Cię także zainteresować: Jak dbać o zdrowie? Oto 12 głównych zasad!
Pamięć pogarsza się mimo prawidłowego odżywiania
Po sześciu miesiącach przeprowadzono testy behawioralne oraz szczegółowe analizy tkanki mózgowej. Wyniki były jednoznaczne: myszy pozbawione zębów trzonowych miały wyraźnie gorszą pamięć, nawet jeśli otrzymywały dietę o odpowiedniej zawartości białka.
Sugeruje to, że zmniejszona stymulacja żucia, a nie spożycie białka w diecie, przyczynia się do pogorszenia funkcji poznawczych – powiedział Hatakeyama. Zaskakujące jest, że zdarzenie obwodowe w jamie ustnej może tak głęboko wpłynąć na ośrodkowy układ nerwowy.
- Przeczytaj również: Czy menopauza zmienia mózg? Naukowcy odkrywają zaskakujące fakty
Co dzieje się w mózgu po utracie zębów?
Analizy molekularne potwierdziły obserwacje z testów pamięci. Kluczowym parametrem był stosunek mRNA Bax/Bcl-2, który odzwierciedla równowagę między przeżyciem a śmiercią neuronów. Dieta niskobiałkowa nie wchodziła w istotną interakcję z utratą zębów, natomiast sama utrata zdolności żucia wyraźnie zwiększała ten wskaźnik, przesuwając równowagę w stronę procesów proapoptotycznych. Dodatkowo zaobserwowano:
- stan zapalny,
- utratę neuronów w obszarach CA1 oraz zakrętu zębatego hipokampa, kluczowych dla tworzenia i utrwalania pamięci.
Dla porównania, wpływ diety niskobiałkowej był ograniczony głównie do regionu CA3, związanego z uzupełnianiem wzorców pamięciowych. To wyraźnie wskazuje, że mechaniczne żucie pełni inną, bardziej fundamentalną rolę niż sama podaż składników odżywczych.
Żucie jako niedoceniany bodziec dla mózgu
Wyniki badania sugerują, że żucie aktywuje szlaki neuronalne wspierające funkcjonowanie hipokampa. Jego brak może inicjować przewlekły stan zapalny i procesy neurodegeneracyjne – nawet wtedy, gdy dieta jest „książkowo poprawna”. To istotna zmiana perspektywy w myśleniu o profilaktyce zaburzeń poznawczych, która do tej pory skupiała się głównie na diecie, ruchu i treningu umysłu.
- Warto wiedzieć: Dieta MIND – klucz do zdrowego umysłu
Co to oznacza dla kobiet w procesie zdrowego starzenia?
Choć badanie przeprowadzono na modelu zwierzęcym, jego implikacje są szczególnie ważne w kontekście starzejących się osób. Utrata zębów, problemy z protezami czy unikanie twardych pokarmów mogą bowiem oznaczać realny spadek stymulacji mózgu, a nie jedynie dyskomfort w codziennym funkcjonowaniu.
Naszym ostatecznym celem jest wykazanie na ludziach, że utrzymanie lub przywrócenie sprawności żucia dzięki leczeniu protetycznemu może pomóc zapobiec lub opóźnić pogorszenie funkcji poznawczych u osób starszych – powiedział Hatakeyama.
Zespół zapowiada dalsze badania nad mechanizmami łączącymi żucie z aktywnością hipokampa, w tym wpływem na neurogenezę i poziomy neuroprzekaźników.
Źródło:
- https://alertmedyczny.pl/utrata-zebow-a-nie-niskie-spozycie-bialka-pogarsza-pamiec-u-starzejacych-sie-myszy/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003996925002493
