Długowieczność pod lupą genetyki
Dotychczasowe szacunki dziedziczności długości życia najczęściej mieściły się w przedziale 20–25%, a niektóre analizy populacyjne wskazywały nawet na wartości jednocyfrowe. Nowe badanie zespołu z Weizmann Institute of Science pokazuje jednak, że wcześniejsze wyniki mogły być systematycznie zaniżane.
Pracami kierował Ben Shenhar z zespołu prof. Uri Alona, specjalizującego się w biologii systemowej i modelowaniu procesów złożonych. Badacze postawili pytanie, czy rzeczywisty wpływ genów na długość życia nie był przez dekady „maskowany” przez czynniki niezwiązane bezpośrednio z biologicznym starzeniem się.
- Zobacz również: Japońska dieta długowieczności – w czym tkwi sekret?
Śmiertelność zewnętrzna jako czynnik zakłócający
Kluczowym pojęciem w analizie jest śmiertelność zewnętrzna, czyli zgony spowodowane wypadkami, infekcjami, urazami, wojnami czy zagrożeniami środowiskowymi. Zjawiska te szczególnie silnie wpływały na dane historyczne, zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku.
Analiza krzywych umieralności pokazuje, że po 15. roku życia pojawia się plateau śmiertelności związane głównie z czynnikami zewnętrznymi. Dopiero później obserwuje się wykładniczy wzrost ryzyka zgonu opisany prawem Gompertza, charakterystyczny dla biologicznego starzenia się. Wysoka śmiertelność niezwiązana z wiekiem skutecznie rozmywała korelacje długości życia między osobami spokrewnionymi, w tym bliźniętami, prowadząc do niedoszacowania roli genów.
- Sprawdź także: NAD+ – co to? Czy to sekret długowieczności?
Bliźnięta i matematyczne „odfiltrowanie” losowości
Zespół badawczy przeanalizował trzy duże bazy danych bliźniąt ze Szwecji i Danii, w tym – po raz pierwszy w tym kontekście – dane bliźniąt wychowywanych oddzielnie. Dzięki temu możliwe było lepsze oddzielenie wpływu genów od wspólnego środowiska.
Ponieważ historyczne rejestry nie zawierały precyzyjnych informacji o przyczynach zgonu, naukowcy opracowali innowacyjne modele matematyczne, wykorzystujące symulacje tzw. wirtualnych bliźniąt. Pozwoliło to rozdzielić:
- zgony wynikające z wewnętrznego, biologicznie uwarunkowanego procesu starzenia się,
- zgony spowodowane czynnikami losowymi i środowiskowymi.
Po „odfiltrowaniu” śmiertelności zewnętrznej okazało się, że dziedziczność długości życia sięga około 50%. To poziom porównywalny z dziedzicznością innych złożonych cech, takich jak wzrost czy masa ciała, a także zgodny z wynikami badań na modelach zwierzęcych.
- Może Cię również zainteresować: Dieta na długowieczność – klucz do dłuższego życia!
Co oznaczają te wyniki dla badań nad starzeniem się?
Ustalenia zespołu z Weizmann Institute mają istotne konsekwencje dla biologii starzenia i medycyny prewencyjnej. Jak podkreśla Ben Shenhar:
Przez wiele lat uważano, że długość życia człowieka jest kształtowana niemal wyłącznie przez czynniki niegenetyczne, co prowadziło do znacznego sceptycyzmu co do roli genetyki w starzeniu się i możliwości zidentyfikowania genetycznych determinantów długowieczności.
Zmiana tego paradygmatu otwiera nowe kierunki badań: od poszukiwania wariantów genów sprzyjających długowieczności, po głębsze zrozumienie molekularnych mechanizmów starzenia się. Jak dodaje autor badania:
Z drugiej strony, jeśli dziedziczność jest wysoka, jak wykazaliśmy, stwarza to zachętę do poszukiwania wariantów genów, które wydłużają życie, aby zrozumieć biologię starzenia się i potencjalnie znaleźć sposób na jego leczenie.
Geny a styl życia – nie konkurencja, lecz współpraca
Wyniki nie oznaczają, że styl życia przestaje mieć znaczenie. Wręcz przeciwnie – geny wyznaczają biologiczny potencjał długowieczności, natomiast codzienne wybory decydują, czy i w jakim stopniu zostanie on wykorzystany. Dla czytelniczek Projekt Aging to ważny przekaz: troska o zdrowie nie traci sensu, nawet jeśli genetyka odgrywa większą rolę, niż sądzono.
Źródło:
- Weizmann Institute of Science
- https://www.science.org/doi/10.1126/science.adz1187
- https://www.science.org/doi/10.1126/science.aee3844
- https://alertmedyczny.pl/geny-a-dlugowiecznosc-nowe-badania-pokazuja-ze-odpowiadaja-za-50-dlugosci-zycia
