Projekt Aging » O tym mówimy » Zdrowa dieta – co jeść aby czuć się dobrze?

Zdrowa dieta – co jeść aby czuć się dobrze?

zdrowa dieta
Czy zastanawiałaś się kiedyś, jak Twoje codzienne wybory żywieniowe wpływają na ogólny stan zdrowia i samopoczucie? Zdrowa dieta jest fundamentem nie tylko do utrzymania odpowiedniej masy ciała, ale i też dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Co zatem należy jeść, aby czuć się znakomicie każdego dnia? Podpowiadamy!

Zdrowa dieta – jakie są jej podstawy?

Zdrowa dieta to nie tylko moda czy chwilowy trend – to fundament, na którym budujesz swoje zdrowie! Zrównoważona dieta dostarcza wszystkich ważnych składników odżywczych, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Spożywanie odpowiednich ilości różnych grup pokarmowych wspomaga działanie układu immunologicznego, poprawia metabolizm, a także zwiększa poziom energii w ciągu dnia. Co więcej, zdrowa dieta ma kluczowe znaczenie w prewencji wielu chorób. Oto niektóre z nich:

  • choroby serca;
  • nadciśnienie;
  • cukrzyca typu 2;
  • otyłość;
  • niektóre rodzaje nowotworów (w tym m.in. raka jelita grubego i piersi);
  • choroby układu pokarmowego.

W praktyce zrównoważona dieta oznacza spożywanie różnorodnych pokarmów w proporcjach, które zapewniają równowagę kaloryczną i odżywczą. Powinno się w niej uwzględnić:

1. Warzywa i owoce, które są podstawą zdrowego menu

Warzywa i owoce stanowią podstawę zdrowego odżywiania. Są nie tylko bogate w witaminy i minerały, ale również dostarczają błonnika, który wspiera trawienie i pomaga utrzymać długotrwałe uczucie sytości. Co więcej, dzięki wysokiej zawartości wody, są niskokaloryczne, co czyni je idealnym wyborem dla osób dbających o linię.

Rola warzyw i owoców w zdrowej diecie

Spożywanie warzyw i owoców ma znaczenie dla zapewnienia organizmowi odpowiedniej ilości witamin, takich jak witamina C, która jest silnym antyoksydantem i wspomaga układ odpornościowy, oraz witaminy K, niezbędnej dla prawidłowego krzepnięcia krwi. Potas, zawarty zwłaszcza w bananach, pomaga regulować ciśnienie krwi, a luteina, obecna w zielonych warzywach liściastych, wspiera zdrowie oczu. Warto więc urozmaicić swoją dietę w takie warzywa jak m.in.

  • Brokuły, szpinak i jarmuż – te zielone warzywa są bogate w witaminę C i K, a także w żelazo, sole mineralne (w tym wapń i potas), które poprawiają pracę układu sercowo-naczyniowego i kostnego;
  • Papryka, pomidory i marchew – są one doskonałym źródłem witaminy C i karotenoidów, które mają działanie antyoksydacyjne.
  • Jagody, truskawki i maliny – te owoce są niskokaloryczne, ale bogate w antyoksydanty i witaminę C, które wspierają zdrowie serca i układ odpornościowy.

2. Pełnoziarniste produkty zbożowe w zdrowej diecie

Pełnoziarniste produkty zbożowe są jednym z filarów zdrowej diety. W odróżnieniu od produktów z białej mąki, co sprawia, że są one nie tylko bogatsze w błonnik, ale również zachowują wszystkie części ziarna: okrywę nasienną (otręby), zarodki (kiełki) i bielmo oraz witaminy z grupy B, witaminę E, a także minerały takie jak żelazo, cynk i magnez.

Regularne włączanie pełnoziarnistych produktów do diety również może przyczynić się do obniżenia ryzyka wielu chorób cywilizacyjnych, w tym chorób serca, cukrzycy typu 2 oraz otyłości. Błonnik zawarty w pełnych ziarnach pomaga również w regulacji poziomu cukru we krwi i jest kluczowy dla zdrowia układu pokarmowego. Oto przykładowe źródła pełnoziarnistych produktów:

  • Brązowy ryż, który jest świetną alternatywą dla białego ryżu (z ziarna rafinowanego), zawiera więcej błonnika i składników odżywczych.
  • Pełnoziarniste pieczywo – wybierając je zawsze warto zwracać uwagę na jego skład (im krótszy, tym lepiej). Dobrej jakości pieczywo jest na zakwasie i nie zawiera konserwantów (mogą być do niego dodane ziarna dyni, słonecznika lub siemienia lnianego).
  • Kasze – takie jak kasza gryczana, jęczmienna czy quinoa – doskonałe źródła błonnika i białka, łatwe do przygotowania i uniwersalne w kuchni.
  • Makarony pełnoziarniste – dostępne w wersji z różnych rodzajów ziaren, mogą być smacznym i zdrowszym zamiennikiem tradycyjnych makaronów.

3. Białko w zdrowej diecie

Niezbędnym składnikiem każdej diety jest również białko. Warto jednak pamiętać o tym, że źródła, z których je pozyskujemy, mogą się różnić pod względem zawartości aminokwasów, witamin, minerałów oraz zawartości tłuszczu i kalorii. Białka zwierzęce, takie jak mięso, ryby, jaja i produkty mleczne, zawierają komplet wszystkich niezbędnych aminokwasów egzogennych, które organizm musi otrzymywać z pożywienia (nie jest on w stanie syntetyzować ich samodzielnie). Są one również bogatym źródłem żelaza oraz witaminy B12.

Wśród aminokwasów, które często występują w niewystarczających ilościach w produktach roślinnych, znajdują się tryptofan, lizyna i metionina.

Z drugiej strony, białka roślinne, znajdujące się w fasoli, soczewicy, grochu, bobu, ciecierzycy, orzechach i nasionach, choć charakteryzują się uboższym profilem aminokwasów egzogennych, również mogą stanowić podstawę dobrze zbilansowanej diety. W takim przypadku ważne jest prawidłowe łączenie różnorodnych produktów roślinnych. Wszystko po to, aby wzajemnie uzupełniały się one o brakujące aminokwasy, tworząc pełnowartościowy profil aminokwasowy. Przykładowo, kombinacja ryżu z fasolą czy hummusu z chlebem pełnoziarnistym może dostarczyć „kompletne” białko, o składzie podobne do białka zwierzęcego. Przy czym warto podkreślić, że komplementacja aminokwasów nie musi zachodzić podczas jednego posiłku.

Ocenia się, że tzw. netto wykorzystanie białka dla produktów roślinnych oscyluje wokół 50-65%, natomiast dla produktów pochodzenia zwierzęcego wynosi to 70–85%.

Jak prawidłowo dobrać źródła białka?

Warto dążyć do różnorodności źródeł białka w diecie:

  1. Łącząc białka roślinne ze zwierzęcymi, np. dodając do sałatki z roślin strączkowych kawałek grillowanego kurczaka lub ryby.
  2. Wybierając chude i nie przetworzone mięsa, lepiej postawić na gotowanego kurczaka bez skóry zamiast na wędliny (te kupowane w sklepie mogą zawierać niebezpieczne składniki).
  3. Eksperymentując z różnymi źródłami roślinnymi – dodaj do swoich potraw np. tofu, tempeh czy seitan, które są doskonałymi źródłami białka.
  4. Zwracaj uwagę na kombinacje roślinne – np. ryż z fasolą dostarcza pełnowartościowego białka, które jest równie wartościowe jak białko zwierzęce.

4. Zdrowe tłuszcze w zdrowej diecie

Kolejnym niezbędnym składnikiem diety zdrowe tłuszcze, które dostarczają energii, wspierają wchłanianie witamin oraz regulując funkcje organizmu. Jednak nie wszystkie tłuszcze są sobie równe, albowiem jako te zdrowe określa się kwasy tłuszczowe nienasycone. Można je podzielić na tłuszcze jednonienasycone i wielonienasycone. Obejmują one:

  • Tłuszcze jednonienasycone, które znajdują się w oliwie z oliwek, orzechach, awokado i większości olejów roślinnych. Pomagają one obniżyć poziom „złego” cholesterolu LDL i są korzystne dla serca.
  • Tłuszcze wielonienasycone, które obejmują kwasy omega-3 i omega-6 tłuszcze, znajdujące się w tłustych rybach takich jak łosoś, makrela oraz w nasionach lnu, orzechach włoskich i olejach roślinnych. Są one kluczowe dla zdrowia mózgu i prawidłowego rozwoju, a także mogą przyczyniać się do obniżenia ryzyka chorób serca.

Gdzie ich szukać i jakie mają korzyści?

Zdrowe tłuszcze znajdziesz w:

  • Oliwie z oliwek, która jest idealna do sałatek czy gotowania na niskich temperaturach.
  • Orzechach i nasionach, które są świetne jako przekąska lub dodatek do jogurtów, sałatek.
  • Tłustych rybach – ich regularne spożywanie zapewnia odpowiednią dawkę kwasów omega-3, które są korzystne dla serca.
    Awokado, które jest bogate w jednonienasycone tłuszcze i świetne jako dodatek do kanapek czy sałatek.

5. Nabiał i jego alternatywy w zdrowej diecie

Produkty mleczne, takie jak mleko, ser, jogurt i kefir, są cennym źródłem białka i wapnia, które pomagają w budowie i utrzymaniu zdrowych kości. Regularne ich spożywanie może również wspierać zdrowie układu pokarmowego dzięki zawartości probiotyków w fermentowanych produktach mlecznych.

Nie każdy jednak może je spożywać ze względu na nietolerancję laktozy, alergie pokarmowe lub osobiste wybory dietetyczne. Dla tych, którzy unikają nabiału, dostępnych jest wiele alternatyw roślinnych, które mogą dostarczać podobnych korzyści odżywczych, w postaci m.in.

  • Mleka roślinnego (migdałowego, sojowego, owsianego czy kokosowego, często wzbogaconego w wapń i witaminy).
  • Jogurtów roślinnych – bazujących na soi, kokosie, migdałach i dostępne w wielu wersjach smakowych.
  • Serów roślinnych na bazie orzechów lub nasion, które stanowią ciekawe urozmaicenie diety.

Jak zaplanować zdrowe posiłki?

Ważnym element utrzymania zrównoważonej diety jest też planowanie zdrowych posiłków. Pozwala to nie tylko oszczędzać czas i pieniądze, ale także zapewnia, że dostarczasz swojemu organizmowi wszystkie niezbędne składniki odżywcze.

Wskazówki do planowania zrównoważonych posiłków

Oto wskazówki do planowania zrównoważonych posiłków:

1. Określ swoje potrzeby kaloryczne

Zacznij od ustalenia swojego dziennego zapotrzebowania kalorycznego, które zależy od wielu czynników, takich jak wiek, płeć, waga, wzrost i poziom aktywności fizycznej. To pomoże Ci określić, ile energii powinieneś dostarczać z pożywieniem.

2. Wybieraj różnorodne produkty z każdej grupy żywnościowej

Twój jadłospis powinien być urozmaicony i obejmować posiłki składające się z owoców, warzyw, białek, pełnoziarnistych produktów zbożowych i zdrowych tłuszczów. Różnorodność zapewnia, że dostarczysz organizmowi wszystkie niezbędne witaminy i minerały.

3. Planuj posiłki i zakupy z wyprzedzeniem

Ułóż plan posiłków na cały tydzień i sporządź na jego podstawie listę zakupów. To pozwoli uniknąć improwizacji i sięgania po mniej zdrowe opcje w ostatniej chwili.

4. Przygotowuj posiłki w domu

Gotowanie w domu daje Ci pełną kontrolę nad składnikami i pozwala unikać dodatku nadmiaru soli, cukru i niezdrowych tłuszczów.

5. Korzystaj z porcji próbnych

Jeśli nie masz pewności, jak zareaguje Twoje ciało na nowe produkty, zacznij wprowadzać je stopniowo. Obserwuj, jak się po nich czujesz i odpowiednio dostosuj swoje menu.

6. Uważaj na porcje

Nawet najzdrowsze produkty mogą przyczyniać się do przyrostu wagi, jeśli są spożywane w nadmiarze! Zwracaj uwagę na wielkość porcji, szczególnie przy produktach wysokokalorycznych.

Zdrowa dieta – co jeść? (przykładowe posiłki)

Zaplanowanie posiłków na cały tydzień może wydawać się trudnym zadaniem, ale jest to fantastyczny sposób, aby upewnić się, że każdego dnia spożywasz zdrowe i zbilansowane posiłki. Oto przykład tygodniowego jadłospisu, który pomoże Ci utrzymać zdrową dietę, niezależnie od Twojego napiętego grafiku:

Poniedziałek:

  • Śniadanie: koktajl proteinowy z bananem, szpinakiem, łyżką masła migdałowego i mlekiem sojowym.
  • Drugie śniadanie: garść orzechów włoskich.
  • Obiad: sałatka z rukoli, pieczonym kurczakiem, awokado, pomidorkami cherry i dressingiem z oliwy z oliwek.
  • Podwieczorek: jogurt grecki z dodatkiem świeżych malin i łyżką miodu.
  • Kolacja: grillowany łosoś, gotowane na parze brokuły, kuskus.

Wtorek:

  • Śniadanie: omlet z trzech jaj z szpinakiem, pomidorami i fetą.
  • Drugie śniadanie: smoothie z kiwi, jarmużem, jogurtem naturalnym i łyżeczką siemienia lnianego.
  • Obiad: grillowane piersi z indyka, sałatka z quinoa, czerwoną fasolą, kolendrą i limonką.
  • Podwieczorek: marchewki z hummusem.
  • Kolacja: pieczone bataty z guacamole i sałatka ze świeżej kapusty.

Środa:

  • Śniadanie: płatki owsiane na mleku migdałowym z dodatkiem świeżych truskawek (lub innych owoców) i nasion chia.
  • Drugie śniadanie: jogurt naturalny z płatkami migdałowymi.
  • Obiad: zupa krem z pieczonej dyni z chlebem pełnoziarnistym.
  • Podwieczorek: jabłko z masłem orzechowym.
  • Kolacja: spaghetti z pełnoziarnistego makaronu z sosem pomidorowym i mięsnymi kulkami z indyka.

Czwartek:

  • Śniadanie: smoothie bowl z jagodami, bananem, mlekiem kokosowym i granolą.
  • Drugie śniadanie: garść mieszanki studenckiej.
  • Obiad: pieczone filety z dorsza z ziemniakami i zieloną fasolką szparagową.
  • Podwieczorek: gruszka.
  • Kolacja: curry z ciecierzycy z ryżem basmati.

Piątek:

  • Śniadanie: jajecznica z pomidorami, cebulą i pieczarkami.
  • Drugie śniadanie: kawałek ciemnej czekolady i kilka migdałów.
  • Obiad: sałatka z grillowanymi warzywami (bakłażan, papryka, cukinia) i halloumi.
  • Podwieczorek: smoothie z mango i jogurtu naturalnego.
  • Kolacja: risotto z kurkami i parmezanem.

Sobota:

  • Śniadanie: pancakes z mąki pełnoziarnistej z syropem klonowym i świeżymi owocami.
  • Drugie śniadanie: warzywne sticksy (marchewka, ogórek, papryka) z dipem jogurtowym.
  • Obiad: grillowany stek, sałatka z pomidorów z bazylia, pieczony kalafior.
  • Podwieczorek: kefir z dodatkiem mrożonych owoców leśnych.
  • Kolacja: penne z pesto z rukoli, suszonymi pomidorami i orzeszkami piniowymi.

Niedziela:

  • Śniadanie: pudding chia z mlekiem kokosowym i kiwi.
  • Drugie śniadanie: kilka suszonych śliwek.
  • Obiad: pieczona pierś z kurczaka z cieciorką, szpinakiem i fetą.
  • Podwieczorek: twaróg z miodem i orzechami.
  • Kolacja: zupa pho z wołowiną, makaronem ryżowym, świeżą kolendrą i plastrami chili.

Zdrowe przekąski – przykłady

W zdrowej diecie jest miejsce także na przekąski – ważny jest jednak wybór tych, które są zarówno smaczne, jak i odżywcze. Oto ich zdrowe przykłady:

  • Orzechy i nasiona, których niewielka porcja jest doskonałym źródłem zdrowych tłuszczów, białka oraz błonnika. Orzechy, takie jak migdały, orzechy włoskie, a także nasiona (np. słonecznika, czy chia), są idealne na szybką przekąskę, która doda Ci energii.
  • Świeże owoce, które są to naturalnym źródłem cukrów, ale również witamin, minerałów i błonnika. Świeże jagody, plasterki jabłka czy gruszki świetnie sprawdzą się jako zdrowa przekąska. Możesz również przygotować mix owoców, by cieszyć się różnorodnością smaków.
  • Warzywne sticksy z dipem – krążki marchewki, paseczki papryki, ogórka, czy nawet surowego kalafiora podane z hummusem lub dipem jogurtowym (np. z dodatkiem czosnku) mogą stanowić sycącą i zdrową przekąskę.
  • Jogurt naturalny z dodatkiem świeżych owoców, garścią orzechów lub łyżki miodu to doskonały sposób na przekąskę, która jest źródłem białka i wapnia.
  • Domowe batony energetyczne – zrobione z mieszanki orzechów, nasion, owoców suszonych i odrobiny miodu lub syropu klonowego to zdrowa alternatywa dla kupnych słodyczy.

Zdrowe nawyki żywieniowe

Rozwijanie zdrowych nawyków żywieniowych to nie tylko klucz do utrzymania właściwej masy ciała, ale również do zapewnienia optymalnego zdrowia i dobrego samopoczucia. Poniżej przedstawiamy, jakie z nich warto wprowadzić do codziennego życia.

Regularność posiłków – dlaczego jest ważna i jak ją wprowadzać?

Regularne spożywanie posiłków jest niezbędne m.in. dla utrzymania stabilnego poziomu cukru we krwi, co pomaga unikać nagłych ataków głodu i chęci spożycia niezdrowych przekąsek 😉. Dobrze więc:

  • Planować posiłki – ustal stałe pory posiłków i stwórz rutynę, dzięki której organizm będzie przyzwyczajony do regularnego dostarczania energii.
  • Nie pomijać śniadań, które “podkręcają” metabolizm na początku dnia, dostarczając energii niezbędnej do funkcjonowania.
  • Jeść co kilka godzin – przyjmowanie mniejszych, ale częstszych posiłków sprawia, że nasz organizm bardziej racjonalnie gospodaruje dostarczoną mu energią (nie musi wówczas gromadzić nadmiernych zapasów na wypadek dłuższych okresów głodu.

Techniki kontrolowania wielkości porcji

W kontekście utraty wagi, jak i utrzymania zdrowego stylu życia, istotne jest również kontrolowanie wielkości porcji, aby nie spożywać więcej kalorii niż jest to potrzebne. Oto kilka technik, które Wam w tym pomogą:

  • Używanie mniejszych talerzy może pomóc w optycznym powiększeniu porcji, co sprawia, że jedzenia wydaje się więcej.
  • Mierzenie porcji może ułatwić ich kontrolę, na przykład filiżanka gotowanych makaronów czy ilość mięsa wielkości dłoni.
  • Słuchaj swojego ciała, zamiast dążyć do opróżnienia talerza, zatrzymaj się, gdy poczujesz sytość (warto zapoznać się z koncepcją świadomego odżywiania – mindful eating).

Słuchanie sygnałów swojego ciała

Ważne dla zdrowego odżywiania jest także słuchanie swojego ciała i rozpoznawanie, czy Twój głód jest fizyczny, czy emocjonalny? Głód fizyczny zwykle narasta stopniowo i można go zaspokoić jedzeniem. Głód emocjonalny pojawia się natomiast nagle i często wywołuje chęć na konkretny rodzaj jedzenia, jak słodycze czy przekąski typu fast food. Aby lepiej rozumieć te sygnały, warto więc:

  • Prowadzić dziennik posiłków – zapisywanie, co i kiedy jesz, a także jak się czujesz, może pomóc zidentyfikować wzorce emocjonalnego jedzenia.
  • Szukać alternatywnych sposobów radzenia sobie ze stresem – zamiast sięgać po jedzenie, spróbuj technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, mindfulness, spacer czy ćwiczenia fizyczne.

Dlaczego odpowiednie nawodnienie jest istotne?

Woda jest niezbędna dla życia. Uczestniczy w prawie każdej funkcji organizmu, od regulacji temperatury po trawienie i eliminację toksyn. Odpowiednie nawodnienie zapewnia również prawidłowe funkcjonowanie nerek, poprawia wydajność podczas ćwiczeń i może pomóc w kontrolowaniu apetytu. Aby zwiększyć spożycie wody w ciągu dnia:

  • Miej zawsze przy sobie butelkę wody (jej picie jest znacznie łatwiejsze, gdy masz ją zawsze pod ręką).
  • Pij wodę przed każdym posiłkiem (może pomóc to w kontrolowaniu apetytu).
  • Możesz urozmaicić jej smak (dodając plasterki cytryny, limonki, ogórka czy listki mięty).

TOP 3 – najlepsze zdrowe diety na świecie

Wśród wielu dostępnych opcji, niektóre diety wyróżniają się jako szczególnie efektywne i oparte na solidnych badaniach naukowych. Oto trzy najlepsze diety, które zdobyły uznanie na całym świecie ze względu na ich liczne korzyści zdrowotne:

  • Dieta śródziemnomorska, czerpiąca z tradycyjnych stylów jedzenia krajów basenu Morza Śródziemnego. Opiera się ona głównie spożywaniu dużej ilości warzyw, owoców, orzechów i nasion, zdrowych tłuszczów (takich jak oliwa z oliwek) i regularnym spożywaniu ryb i owoców morza. Dieta ta nie tylko przyczynia się do długowieczności, ale także zmniejsza ryzyko chorób serca, niektórych nowotworów, cukrzycy typu 2, a także wspomaga zdrowie mózgu i system nerwowy.
  • Dieta DASH, która opracowana została opracowana głównie jako sposób na naturalne obniżenie wysokiego ciśnienia krwi, ale ma również wiele innych korzyści zdrowotnych (pomaga m.in. utrzymać prawidłową wagą i zmniejsza ryzyko cukrzycy, chorób serca oraz niektórych typów nowotworów). Do kluczowych zaleceń diety DASH należy spożywanie np. produktów bogatych w potas, wapń i magnez (takich jak owoce, warzywa, pełne ziarna i niskotłuszczowe produkty mleczne), ograniczenie spożycia sodu, czerwonego mięsa, słodyczy i napojów zawierających cukry.
  • Dieta MIND, stanowiąca połączenie diety śródziemnomorskiej i DASH. Uwzględnia ona produkty, które mają bezpośredni wpływ na dobre funkcjonowanie mózgu, takie jak m.in. zielone, liściaste warzywa takie jak szpinak czy jarmuż, jagody, orzechy, ziarna, ryby, drób, oliwę z oliwek i wino (w umiarkowanych ilościach). Badania sugerują, że dieta MIND może znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera.

Zdrowa dieta to nie tylko kwestia wyboru odpowiednich produktów, ale też stylu życia. Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu i zarządzanie stresem są równie ważne dla Twojego dobrego samopoczucia. Pamiętaj, że każdy krok, który wykonujesz w kierunku zdrowszego stylu życia, przynosi korzyści, które z czasem zaowocują lepszym zdrowiem i samopoczuciem. Zacznij już dziś – Twoje ciało z pewnością Ci za to podziękuje!

Źródła:

  • https://pid.edu.pl/aktualnosci/postepowanie-zywieniowe-a-realny-wplyw-na-zdrowie/
  • https://www.wapteka.pl/blog/artykul/jarmuz-wlasciwosci-zdrowotne-i-najlepsze-przepisy-czy-warto-jesc-jarmuz
  • https://www.pfpz.pl/index/?id=47d40767c7e9df50249ebfd9c7cfff77
  • https://odzywianie.wprost.pl/zywienie/10374829/pieczywo-pelnoziarniste-a-pieczywo-razowe-czym-sie-roznia.html
  • https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/12/E-book-Straczkowe-sa-zdrowe.pdf
  • https://ntfy.pl/blog/poznaj-pelnowartosciowe-zrodla-protein-w-diecie-wege
  • https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze-podzial-budowa-funkcje-i-wlasciwosci
  • https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/czesciej-nie-znaczy-wiecej-znaczenie-regularnego-spozywania-posilkow/
  • Gawęcki J. Żywienie człowieka, Podstawy nauki o żywieniu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2017
Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Najpopularniejsze posty
Dołącz do nas